Strategicznym celem Unii Europejskiej jest przekształcenie jej do roku 2010 w najbardziej dynamiczne, konkurencyjne oraz oparte na wiedzy społeczeństwo na świecie. Aby osiągnąć ten cel, UE musi mocniej zaangażować się w realizację zadań gospodarczych, społecznych i środowiskowych.

System Ekozarządzania i Audytu EMAS (ang. Eco Management and Audit Scheme) jest unijnym instrumentem wprowadzonym w życie rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady. Ma na celu zachęcenie różnych organizacji do ciągłej poprawy swojej działalności na rzecz środowiska poprzez przestrzeganie norm i przepisów ochrony środowiska, a także poprzez wprowadzanie niezbędnych zmian wzorców produkcji i konsumpcji na bardziej zrównoważone. Rejestracja w systemie EMAS w żaden sposób nie zwalnia organizacji z obowiązku przestrzegania wszystkich takich przepisów czy norm. Jego zasadniczym założeniem jest dostrzeżenie i nagradzanie tych organizacji, które dobrowolnie wychodzą poza zakres minimalnej zgodności z przepisami i w sposób stały poprawiają efekty swojej działalności środowiskowej. Tak więc przystąpienie do systemu EMAS stanowi wejście do „elitarnego klubu” tych organizacji, które uwzględniają aspekty środowiskowe na równi z innymi elementami prowadzonej działalności, oraz w sposób ciągły dążą do poprawy i minimalizacji swojego oddziaływania na środowisko.

Rozporządzenie w sprawie EMAS weszło w życie na terenie Polski bez modyfikacji w momencie przystąpienia do Unii Europejskiej. Udział w systemie jest dobrowolny i dostępny dla wszelkiego rodzaju organizacji obejmujących instytucje i przedsiębiorstwa zarówno komercyjne, jak i te działające w formule non-profit, które, wykorzystując ten instrument, dążą do osiągnięcia coraz lepszych efektów swojej działalności, podnosząc jednocześnie jej efektywność. Obecnie w unijnym rejestrze EMAS znajduje się ok. 3200 organizacji Niekwestionowanym liderem są Niemcy, gdzie liczba zarejestrowanych organizacji sięga 1600 podmiotów.

Zarówno ISO 14001, jak i EMAS oparte są na tych samych założeniach – niektóre organizacje są skłonne do podejmowania działań wybiegających poza obowiązki wynikające z przepisów prawa mają ten sam cel – stałe ograniczanie negatywnego oddziaływania na środowisko poprzez stały nadzór nad działaniami, usługami i wyrobami związanymi ze znaczącymi aspektami środowiskowymi oraz stawianie i osiąganie realnych celów w tym zakresie. Wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego w oparciu o wymagania normy ISO 14001 można więc traktować jako krok w kierunku rejestracji w systemie EMAS. W praktyce większość systemów opartych na ISO 14001 spełnia wymagania EMAS w tym zakresie. Dotyczy to np. obowiązku przeprowadzenia wstępnego przeglądu środowiskowego, metodyki i częstotliwości audytów wewnętrznych, nadzorowania dostawców i podwykonawców oraz zaangażowania pracowników. W praktyce różnica między EMAS a ISO 14001 ogranicza się do obowiązku publikowania deklaracji środowiskowej oraz podejścia do zgodności z prawem.

Organizacje, które poddały swój system zarządzania środowiskowego certyfikacji na zgodność z normą ISO 14001, starając się o rejestrację w systemie EMAS, nie muszą zaczynać od początku. Ich system spełnia większość wymagań, a akredytowany weryfikator będzie sprawdzał jedynie dodatkowe elementy niewymagane przez ISO 14001. Warunkiem zastosowania krótszej ścieżki jest certyfikat wydany przez jednostkę posiadająca akredytację zaakceptowaną przez Komisję Europejską.

EMAS oferuje organizacjom także dodatkowe możliwości w zakresie promocji, czyli wpis do unijnego rejestru oraz możliwość korzystania z oficjalnego logo systemu.

 Rejestracja organizacji

Przystąpienie do systemu EMAS przez organizację jest całkowicie dobrowolne. Aby uzyskać rejestrację w systemie, organizacja musi spełniać następujące wymogi Rozporządzenia EMAS:

· przeprowadzić przegląd środowiskowy, biorąc pod uwagę wszystkie aspekty środowiskowe działań, wyrobów i usług organizacji, metody ich oceny, wymagania prawne i inne oraz istniejące praktyki i procedury zarządzania środowiskowego,

· uwzględniając wyniki przeglądu, wdrożyć efektywny system zarządzania środowiskowego ukierunkowany na osiąganie przez organizację założeń polityki środowiskowej zdefiniowanej przez kierownictwo najwyższego szczebla,

· przeprowadzić wewnętrzny audyt środowiskowy oceniający w szczególności istniejący system zarządzania środowiskowego oraz zgodność z polityką i programem organizacji oraz z wymaganiami prawnymi i innymi w zakresie środowiska,

· sporządzić i opublikować deklarację środowiskową opisującą system zarządzania środowiskowego oraz efekty działalności środowiskowej.